CÁC BỘ PHẬN CỦA CHÓ DÙNG TRONG Y HỌC CỔ TRUYỀN
Tác giả : Lương y NGUYỄN HỮU HIỆP

 Chó là động vật có xương sống, thuộc lớp thú, có nhiều lợi ích nên được nhiều người nuôi. Bài viết này chủ yếu nêu tác dụng các bộ phận của chó được dùng trong y học cổ truyền nhằm góp phần chăm sóc, bảo vệ sức khỏe con người.

NHỮNG BỘ PHẬN CỦA CHÓ DÙNG TRONG Y HỌC

Chó có tên khoa học là Canis familiaris L, thuộc họ chó Canidae. Một số bộ phận của chó được dùng làm thuốc trong Y học cổ truyền như: Thịt chó gọi là cẩu nhục hay khuyển nhục; Dương vật và tinh hoàn chó gọi là cẩu thận; Sỏi trong dạ dày chó gọi là cẩu bảo, v́ rất ít khi gặp nên Đông y gọi thế, có ư rằng đó là vật quư của con chó.

Ngoài ra, người ta c̣n dùng xương chó, bao tử chó (chó con c̣n ở trong bụng mẹ) để làm thuốc…

CÔNG DỤNG

Thịt chó: Trong Nam dược thần hiệu, Tuệ Tĩnh viết “khuyển nhục vị chua, mặn, tính nóng, không độc, tráng dương ích thận, bổ lao thương, ấm bụng, cố tinh tủy”. Hải Thượng Lăn Ông cũng ghi: “Cẩu nhục tục gọi là thịt chó, không độc, ấm nhiều, vị chua mặn, tráng dương ích thận, thương hàn bổ, ấm vị, khỏe lưng, tinh tủy mạnh”. Có sách nói “Cẩu bao tử rất bổ cho năo tủy con người”.

Thận chó: Tốt nhất là thận của chó vàng. Theo y văn cổ, thận chó có vị mặn, tính nhiệt, có tác dụng tráng dương, ích tinh, dùng chữa thận dương suy nhược, liệt dương, di tinh, lưng gối mỏi đau. Đông y c̣n dùng dương vật và tinh hoàn của chó biển một cách phổ biến và gọi là hải cẩu thận.

Về hải cẩu thận, các sách ghi như sau:

Bản thảo cương mục viết: “Hải cẩu thận tráng nguyên dương bổ tinh tủy, cổ tinh”.

Hải dược bản thảo viết: “Hải cẩu thận trị dương yếu”.

Ḥa tễ cục phương viết: “Oa nạp tề (tức hải cẩu thận) chế thành bột, viên chủ trị hư tổn”.

Hải cẩu thận là vị thuốc đại nhiệt, chứng âm hư hỏa vượng, thanh niên khí lực sung thịnh cấm dùng (Bản thảo cương mục).

Chú ư: Những người sau đây không được ăn thịt chó: Người sốt do nhiệt, người mới khỏi bệnh và chứng sốt rét, thương hàn mới khỏi, chứng đau bụng tiêu chảy. Trong nhà có trẻ bị bệnh sởi, kể cả khi mới hết sởi cũng không ăn thịt chó.

MỘT SỐ BÀI THUỐC CÓ CHỨA CÁC VẬT PHẨM TỪ CON CHÓ

1. Xương đầu chó, sao tồn tính, tán bột mịn, uống mỗi lần 6-10g. Công dụng: Trị bệnh mộng tinh.

2. Cẩu đầu tỵ cốt (xương đầu mũi chó) lượng tùy ư. Sao vàng, tán mịn, uống ngày 2 lần, mỗi lần 10-20g. Uống liền trong nửa tháng. Công dụng: Trị di tinh, mộng tinh.

3. Khiếm thực 20g, kim anh tử 10g, cẩu thận 30g, có thể thêm lượng nhỏ thịt chó (cẩu nhục). Các thứ y phép bào chế: Kim anh cần sạch lông, khiếm thực sao vàng, cẩu thận, cẩu nhục rửa sạch, thái miếng cho vào xoong nấu kỹ, ăn cả nước lẫn cái (trừ bă kim anh). Công dụng: Trị di tinh và nâng cao sức khỏe.

4. Đuôi tắc kè, cẩu thận, đảng sâm, đương quy, kỷ tử, sơn thù nhục, thỏ ty tử, đồng lượng 100g, mạch môn 30g. Tán bột, làm viên mỗi lần dùng 10-20g, ngày 2 lần. Hoặc đem ngâm rượu, mỗi ngày dùng 2 lần mỗi lần 20ml. Dùng trong 10-15 ngày. Công dụng: Trị thận suy hư, dương sự yếu. Tác dụng cả lưỡng bổ khí huyết.

5. Bài thuốc giúp bổ thận tráng dương
Cẩu thận 2 quả, kỷ tử 20g, đảng sâm 20g, hoài sơn 20g, táo tàu 4 quả, đỗ trọng 10g. Nếu được thận chó đen tuyền là tốt nhất. Chưng cách thủy ăn. Ăn liền 3-4 lần trong tháng.

6. Cẩu thận tửu

Thận chó đen 2 quả, dương vật và tinh hoàn chó đen 1 bộ, làm sạch, sấy khô. Đại nguyên thục 200g, đảng sâm 100g, khởi tử 100g, nhục thung dung 50g, ba kích thiên 50-100g, tiên linh tỳ 30g, đỗ trọng 100g, đại táo 50g, bát giác hồi hương 10g, trần b́ 10g, quế nhục 10g, cẩu tích 30g, hà thủ ô 50g, rượu trắng ngon 5 lít.

Ngâm bách nhật, sau đó hạ thổ 7-10 ngày. Khi uống cho thêm độ 200-300g đường phèn pha với 1 lít nước nguội trộn vào uống. Ngày dùng 3 lần, mỗi lần 1 ly nhỏ 25ml

Công dụng: Bổ thận tráng dương, giúp dương sự mạnh lên, các chứng đau mỏi lưng gối đều trị được.

Ngoài các bài thuốc hữu ích trên, người ta c̣n dùng xương chó phối hợp với các vị thuốc khác chữa bệnh trĩ, bệnh loăng xương thể tỳ thận dương hư… Có thể nói các bộ phận của chó cho ta nhiều hữu ích trong điều trị bệnh và tăng cường sức khỏe.