Pḥng trị bệnh hen theo Đông y

      Hen là chứng bệnh hay phát ra trong các mùa thu - đông. Trên lâm sàng, Đông y thường căn cứ vào các triệu chứng cụ thể và chia ra thành các dạng như sau để tiến hành dùng thuốc pḥng trị.

Lănh háo: Nếu thấy người bệnh thở gấp gáp, trong họng có tiếng kḥ khè, ngực bụng đầy tức, đờm trắng loăng, sắc mặt nhợt nhạt hoặc tím tái, miệng không khát hoặc khát nhưng thích uống nước ấm; có khi kèm theo sốt, sợ lạnh, thân ḿnh đau nhức, không ra mồ hôi; chất lưỡi nhạt, rêu lưỡi trắng nhớt, mạch nổi nhanh (phù khẩn) hoặc căng nhanh (huyền khẩn)... th́ nên nghĩ tới trường hợp "lănh háo" (hen hàn), tức là chứng hen do cơ thể bị lạnh gây nên. Trong trường hợp này cần sử dụng những vị thuốc có tác dụng chống hàn, làm ấm phổi, tiêu đờm và làm ngừng ho (ôn phế tán hàn, hóa đàm b́nh suyễn). Các bài thuốc cụ thể như sau:

- Trường hợp nhẹ có thể dùng bài thuốc Ma hoàng cam thảo thang bao gồm các vị thuốc: Ma hoàng 6g (nếu không có ma hoàng có thể thay bằng lá tía tô khô 15g, tươi 30g), cam thảo 5g.

Dùng 300ml nước, sắc c̣n 100ml, uống hết 1 lần vào lúc đói bụng, mỗi ngày có thể dùng tới 2 thang như vậy.

- Trường hợp bệnh nặng th́ cần dùng bài Tán hành định suyễn thang bao gồm các vị thuốc: ma hoàng 10g, tế tân 4g, bán hạ chế 10g, bạch giới tử (hạt rau cải trắng) 6g, tô tử (hạt tía tô) 6g, ngũ vị tử 3g, cam thảo 6g, gừng tươi 10g, hồng táo (táo tàu) 3 quả.

Dùng 1 lít nước, sắc c̣n 450ml, chia ra 3 phần, uống vào buổi sáng, buổi trưa và buổi tối, lúc đang đói bụng.

Nhiệt háo: Nếu thấy người bệnh thở gấp, tiếng thở thô, trong họng như có tiếng rít, ngực tức, ho sặc lên từng cơn, đờm vàng đặc khó khạc ra ngoài, mặt đỏ, miệng khát thích uống nước; có kèm theo các chứng trạng như miệng đắng, phát sốt, ra mồ hôi, không sợ lạnh; chất lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng dày, mạch trơn nhanh (hoạt sác)... th́ nên nghĩ tới trường hợp "nhiệt háo" (hen nhiệt), tức là chứng hen do cơ thể bị nội nhiệt hoặc ngoại nhiệt gây nên. Trong trường hợp này cần sử dụng những vị thuốc có tác dụng điều ḥa hô hấp, làm mát phổi, tiêu đờm và làm ngừng cơn suyễn để điều trị (tuyên phế thanh nhiệt, hóa đàm b́nh suyễn). Các bài thuốc cụ thể như sau:

- Trường hợp nhẹ có thể dùng bài Ma hoàng thạch cao thang bao gồm các vị thuốc: ma hoàng 6g, thạch cao sống 30g, cam thảo 5g.
Dùng 800ml nước, sắc c̣n 300ml, chia 3 lần uống sáng, trưa, tối,lúc đói bụng.

- Trường hợp bệnh nặng th́ cần dùng bài Thanh nhiệt định suyễn thang bao gồm các vị thuốc: ma hoàng 6g, hạnh nhân 10g, thạch cao sống 30g, hoàng cầm 10g, tỳ bà diệp 10g, qua lâu b́ 10g, cam thảo 6g.

Dùng 1 lít nước, sắc c̣n 450ml, chia ra 3 phần, uống vào buổi sáng, buổi trưa và buổi tối, lúc đang đói bụng.

Hư háo: Trong YHCT: "háo" chỉ tiếng kḥ khè trong cổ, "suyễn" chỉ hơi thở gấp gáp, đưa lên th́ nhiều, đưa xuống th́ ít; chứng "háo" thường kèm theo chứng "suyễn". Nếu thỉnh thoảng lại tái phát những cơn hen kéo dài, suyễn thở, người mệt mỏi, tiếng nói yếu ớt, hễ cử động là bệnh lại phát thêm nặng; môi và móng tay tím tái, chất lưỡi tối, mạch nhược... th́ nên nghĩ tới trường hợp "hư háo" (hen do cơ thể suy nhược). Lúc này cần dùng các vị thuốc có tác dụng bồi bổ, tiêu đờm và b́nh suyễn để tiến hành chữa trị.

Bài thuốc thường dùng là Bổ hư định suyễn thang, gồm các vị thuốc: Đẳng sâm 15g, bạch truật 10g, phục linh 10g, ngũ vị tử 10g, sơn thù 10g, tô tử 6g, long cốt 20g, mẫu lệ 20g, cam thảo 6g.

Dùng 1,2 lít nước, cho long cốt và mẫu lệ vào sắc trước, sau 20 phút mới cho các vị thuốc c̣n lại vào, sắc c̣n 450ml, chia ra 3 phần, uống vào buổi sáng, buổi trưa và buổi tối, lúc đang đói bụng.

Bài thuốc này c̣n có thể sử dụng củng cố cơ thể trong thời kỳ bệnh tạm hoăn. Nếu thấy hay ra mồ hôi, sợ gió, dễ bị cảm lạnh th́ cho thêm các vị thuốc "hoàng kỳ" và "pḥng phong" vào để bồi bổ tạng phế. Nếu thấy kém ăn th́ cho thêm "trần b́" vào để tăng tác dụng kiện tỳ. Nếu thấy lưng gối đau mỏi, hơi hoạt động một chút là tim đập loạn, th́ nên sử dụng thêm "thận khí hoàn" (thuốc viên bổ thận) để bồi bổ tạng thận.



Lương y Huyên Thảo

(Ngày: 10-12-2002 - Theo Báo SK&ĐS