CHỈ XÁC, CHỈ THỰC

( CITRUS  SP )

                                         Chỉ thực : Là quả cam quít hái lúc còn non nhỏ, có khi do bị gió mạnh rụng dưới gốc cây.

  Chỉ xác : Là quả hái lúc gần chín. Thường bổ đôi để phơi cho chóng khô. Chỉ xác thường to hơn chỉ thực và thường bổ đôi. Chỉ vẩn là tên cây, xác là còn vỏ và xơ vì quả bổ đôi phơi khô ruột quả bị quắt lại.

  Những cây cung cấp chỉ thực và chỉ xác : Ngay tại Trung Quốc, người ta cũng hái chỉ thực và chỉ xác ở rất nhiều cây khác nhau. Ở Việt Nam cũng hái rất nhiều cây khác nhau thuộc họ cam quít, việc xác định tên chính xác còn chưa làm được. Thường người ta nói đến cây chấp có lẻ thuộc vào cây Citrus hystrix D. C.

Thành phần hoá học : Chỉ thực chỉ xác ta chưa có tài liệu nghiên cứu. Nghiên cứu chỉ thực chỉ xác của tỉnh Tứ Xuyên Trung Quốc, năn 1958 thuộc hệ dược, viện y học Bắc Kinh tìm thấy 0,09% ancaloit, 20,49% glucozit, 5,86% saponin.Trong chỉ xác tại đó người ta chỉ thấy có 9,89% glucozit. Các hoạt chất khác chưa rõ.

Tính vị, tác dụng : Chỉ thực và chỉ xác đều là những vị thuốc thông dụng trong đông y.Theo tài liệu cổ chỉ thực và chỉ xác vị đắng, chua, tính hơi hàn, vào hai kinh tỳ và vị. Tác dụng phá khí, tiêu tích, hoá đờm, trừ bỉ, lợi cách, khoan hung. Chỉ thực chỉ xác tác dụng giống nhau nhưng chỉ xác yếu hơn. Mặc dù trong các quả nầy lúc tươi có chứa tinh dầu, nhưng người ta ít chú ý dùng tinh dầu, vì các vị nầy càng để lâu càng cho là tốt hơn

Công dụng : Cả hai vị đều là những vị thuốc có tác dụng giúp sự tiêu hoá, trừ đờm, hoá thấp, lượi tiểu, ra mồ hôi, yên dạ dày, ruột v.v.ngày 6-12g dưới dạng thuốc sắc. Dùng riêng hay phối hợp với các vị thuốc khác.