MẪU ÐƠN BÌ  

( PEONIA  SUFFRUTICOSA )  

Mô tả cây : Mẫu đơn là một loại cây sống lâu năm, có thể cao 1-1,5m, rể phát triển thành củ. Lá mọc so le, thường chia thành 3 lá chét, lá chét giữa lại chia thành 3 thuỳ, mặt trên xanh, mặt dưới màu trắng nhạt vì có lông. Cuống dài 6-10cm. Hoa mọc đơn độc ở đầu cành, rất to, đường kính đạt tới 15-20cm, màu đỏ, tím hoặc trắng, mùi thơm gần giống mùi thơm của hoa hồng.

Thành phần hoá học : trong mẫu đơn bì tươi có một glucozit, khi chất glucozit nầy tiếp xút với một chất men trong vỏ cây nầy, sẽ cho glucoza và paeonola là một chất phenola. Ngoài ra còn có axit benzoic, phitosterol. Chất paeonola đã được martin, nagai và yagi xác định là một chất p-metoxy- o-oxyaxetophenola.

  Paeonola có tinh thể hình kim, độ chảy 50⁰ , mùi thơm vị cay, hơi tan trong nước lạnh, tan nhiều hơn trong nước nóng, tan trong ête, cồn, clorofoc, cacbon sunfua, benzen. Dung dịch paeonola trong rượu thêm clorua sắt III sẻ cho màu xanh tím đen.

  Năm 1958, viện y học Bắc kinh phân tích thấy trong mẫu đơn bì tứ xuyên có 5,66% glucoxit, 0,4% ancaloit, 12,54% saponin. Trong quả đơn bì có 3,58% glucozit.

Tính vị, tác dụng : Theo tài liệu cổ mẫu đơn bì có vị cay, đắng, tính hơi hàn, vào 4 kinh tâm, can, thận và tâm bào. Có tác dụng thanh huyết nhiệt, tán ứ huyết. Dùng chữa nhiệt nhập doanh phận, phát cuồng kinh giản, thổ huyết, máu cam, lao nhiệt cốt trưng, bế kinh.

Công dụng : Hiện nay mẫu đơn được dùng làm thuốc trấn kinh giảm đau, chữa nhác đầu, đau lưng, kinh nguyệt đau đớn, đau khớp. Còn dùng chữa kinh nguyệt không đều, những bệnh sau khi sinh nở. Ngày dùng 5-10g dạng thuốc sắc.