NGUYỄN Đ̀NH CHIỂU

THÂN THẾ & SỰ NGHIỆP

 

    Nguyễn Đ́nh Chiểu là một nhà thơ lớn, là người thầy thuốc ưu tú của nước ta. Nhân dân thường gọi là Ông Đồ Chiểu.

    Ông tự là Mạnh Trạch hiệu là Trọng Phủ hay Hối Trai. Sinh ngày 1-7-1822 tại làng Tân Thới, Tổng B́nh Trị Thượng, Huyện B́nh Dương, Phủ Tân B́nh, Tỉnh Gia Định  nay thuộc Thành Phố Hồ Chí Minh. Thân phụ của ông là Nguyễn Đ́nh Huy. Sinh năm 1793, người Thừa Thiên hiệu Dương Minh Phú, làm thơ lại, một chức quan nhỏ dưới quyền của Tả Quân Lê Văn Duyệt . Thân mẫu là bà Trương Thị Thiệt, thứ thiếp của Nguyễn Đ́nh Huy. Nguyễn Đ́nh Chiểu là con trưởng các em là Nguyễn Thị Thục, Nguyễn Thị Nữ, Nguyễn Thị Thành, Nguyễn Đ́nh Tựu, Nguyễn Đ́nh Tự, Nguyễn Đ́nh Huân.

    Dưới thời Minh Mạng (1833) con nuôi của Tả Quân là Lê Văn Khôi và các tuỳ tướng nổi lên giết chết Bố Chính Bạch Xuân Nguyên. Thân phụ của ông là Nguyễn Đ́nh Huy trốn về kinh đô rồi bị bắt và bị cách chức. Sau đó cải dạng trở vào Gia Định để đem Nguyễn Đ́nh Chiểu ra Huế ở nhà người bạn thân làm chức Thái phó cũng bị cách chức và Nguyễn Đ́nh Chiểu ở đó học 8 năm .

    Năm Canh Tư ( 1840 ) Nguyễn Đ́nh Chiểu trở về Gia Định  ôn luyện để chuẩn bị đi thi. Vốn con nhà phiệt duyệt, lại thêm nhiều năm chăm chỉ học tập, kiến thức rất uyên bác. Nên đến năm quí măo ( 1843 ) Nguyễn Đ́nh Chiểu thi đậu cử nhân tại trường thi Gia Định. Năm Bính Ngọ ( 1846 ) Nguyễn Đ́nh Chiểu cùng en là Nguyễn Đ́nh Tựu ra kinh đô Huế học để chuẩn bị kỳ thi hương năm Kỷ Dậu ( 1849 ) th́ chẳng may được tin mẹ mất vào ngày rằm tháng 11 năm trước  (1848 ) lúc ấy bà mới 48 tuổi , được an táng tại phường Tân Triêm ( nay là Cầu Kho ). Nguyễn Đ́nh Chiểu đành bỏ thi cùng em trở về nam chịu tang mẹ.

    V́ đường xá xa xôi, v́ đau buồn thương khóc mẹ trên đường về nam Nguyễn Đ́nh Chiểu bị đau mắt nặng, không nh́n thấy được nên đến nhà ông thầy thuốc  ở Quảng Nam để điều trị nhưng đôi mắt ông đă vĩnh viễn bị mù. Thời gian trị bệnh ở đây một năm Nguyễn Đ́nh Chiểu đă tranh thủ học nghề thuốc. Năm sau Nguyễn Đ́nh Chiểu về đến nhà thọ tang mẹ và mở trường dạy học ở B́nh Vi ( Gia Định ).

    Nghe tiếng Nguyễn Đ́nh Chiểu hay chữ, tính nết điềm đạm , giàu ḷng thương người nên học tṛ theo học rất đông. Ngoài việc dạy học ông c̣n làm nghề bốc thuốc chữa bệnh cho dân, miệt mài nghiên cứu y học dược liệu và sáng tác thơ văn.

    Năm 1854 có một người học tṛ của Nguyễn Đ́nh Chiểu ở Làng Thanh Ba, huyện Phước Lộc tỉnh Gia Định  tên là Lê Tăng Quưnh về thưa với cha mẹ gả em gái ḿnh là Cô Năm Điền cho thầy Nguyễn Đ́nh Chiểu. Đến Năm Ất Măo (1855 ) Nguyễn Đ́nh Chiểu đă có con gái đầu ḷng là Nguyễn Thị Hương. Lúc nầy chiến tranh loạn lạc đất nước rơi vào ách đô hộ giặc Pháp, Nguyễn Đ́nh Chiểu đưa gia đ́nh về lánh nạn ở quê vợ là làng Thanh Ba. Trong thời gian nầy ông đă sáng tác  truyệ Lục Vân Tiên và bài văn tế Nghĩa Sĩ Cần Giuộc một áng văn yêu nước bất hủ trong lịch sữ văn học Việt Nam.

    Năm 1862 sau khi ba tỉnh miền đông mất giặc Pháp chiếm Cần Giuộc, ông không chịu ở vùng giặc nên đem gia đ́nh về ở làng An Đức, tổng Bảo An, Huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre, mở trường dạy học làm nghề bốc thuốc chữa bệnh cho nhân dân và chính trong thời gian nầy ông đă sáng tác bộ Ngư Tiều Y Thuật vấn đáp một tác phẩm vừa có tính văn học vừa có tính y học rất cao.

    Sống với bà Lê Thị Điền, Nguyễn Đ́nh Chiểu có được 6 người con : Nguyễn Thị Hương, Nguyễn Đ́nh Chúc, Nguyễn Thị Xiêm, Nguyễn thị Khê, Nguyễn Đ́nh Chiêm, Nguyễn Đ́nh Ngưỡng, Trong sỗ các người con nầy, có hai người là Nguyễn Thị  Khê  và Nguyễn Đ́nh Chiêm nối được nghiệp nhà, có đủ tài đức. Nguyễn Thị Khê văn tài lỗi lạc, goá chồng từ lúc c̣n trẻ nhưng quyết thủ tiết không chịu tái giá, lấy hiệu là : Sương Nguyệt Anh. Bà đă dạy học và làm chủ bút  tờ báo đầu tiên của phụ nữ Việt Nam lấy tên là : Nữ Giới Chung. C̣n Nguyễn Đ́nh Chiêm tự là Trọng Vĩnh là một nhà văn nổi tiếng . Ông là soạn giả các vở hát bộ Phấn Trang Lầu, Nam Tống tinh Trung..

    Khi miền nam đă hoàn toàn bị Pháp thống trị  Nguyễn Đ́nh Chiểu đă dùng văn chương nâng cao tinh thần chống Pháp và đề cao gương hy sinh của những người trung nghĩa, nhận thấy Nguyễn Đ́nh Chiểu là người có tài, Pháp định mời ông ra giúp đở, cấp dưỡng tiền bạc để tỏ ḷng mến phục một nhân tài, nhưng ông cũng từ khước không nhận.

    Ngày 24 tháng 5 năm Mậu  Tư  ( ngày 3 - 7 - 1888 ) Nguyễn Đ́nh Chiểu trút hơi thở cuối cùng . Nhân dân Ba Tri cùng với bạn bè, học tṛ, con cháu đă long trọng tiển đưa đám tang ông. Hiên nay mộ của ông c̣n ở làng An Đức, Bảo An, Tỉnh Bến Tre cách chợ Ba Tri khoảng 2 cây số.

    Hiện tượng văn chương Đồ Chiểu là một thành tựu xuất sắc  của loại văn chương đạo lư. Sức mạnh của nó là sức mạnh của cảm xúc trử t́nh  với một cường độ mảnh liệt  phi thường. Qua các tác phẩm Lục Vân Tiên, Dương Từ Hà Mậu và một số tác phẩm khác  đă thể hiện  một chân chất nói lên đạo lư làm người cũng như tác phẩm Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp  đă thể hiện cho chúng ta thấy nghề y không phải là một nghề nghiệp mà là thể hiện một nhân cách đạo Y .

    Nguyễn Đ́nh Chiểu mất đi nhưng đă để lại cho nhân dân ấn tượng cao đẹp về nhân cách con người cũng như để lại cho giới thầy thuốc Việt Nam một nhân cách tiêu biểu của người thầy thuốc Việt Nam.

 

                                                                  Nguyễn Kỳ Nam sưu tầm và tóm tắt

 

Về trang chủ